abonneer nu
Muziek

Aristos met klassieke strijkkwartetten

Geplaatst op woensdag 8 augustus 2018 10:45
  • Het Aristos Kwartet treedt donderdag op in Meppel. © artistos kwaret

pinterestmail

Meppel - Het derde concert in Kunsthuis Secretarie wordt morgenmiddag verzorgd door het Aristot kwartet.

Toen het Aristos kwartet deelnam aan de première van Stoppelenburgs Mass Legacy in de Grote Kerk een paar maanden geleden, was dat nog in de oude formatie. Maar toen werd al duidelijk dat rugproblemen violiste Evelien Jaspers danig parten gingen spelen. De kogel is nu door de kerk. Voortaan  neemt de Italiaan Tommaso Fracaro haar plaats in en is het kwartet een jongeherenclub geworden in een door vrouwen gedomineerde wereld.

De leden kenden hem al van de internationale zomeracademie Weikersheim en er bleken in de opleiding vele raakpunten te zitten, met name via dezelfde docenten. Voor zo'n nieuwe start is en blijft de klassieke traditie de beste basis. Vandaar dat in in deze 'overgangstijd', Haydn – 'de vader van het strijkkwartet' – Beethoven en Schubert staan geprogrammeerd. 

Wonder

Staan de eerste twee bekend als genieën, de derde - volgens de beroemde schilder Chagall na een  liederenrecital in Nice - is een regelrecht wonder. Dat moge dan gelden voor zijn kamermuziek, het ging Schuberts zelfkennis ook te boven. Want alle pogingen vanuit een Weense buitenwijk de operawereld te veroveren, mislukten flagrant– hij schreef meer noten in dat genre dan alle andere bij elkaar –  door het gebrek aan modieus dramatisch talent voor het grote podium, en aan invloed. Opera moest niets hebben van de Biedermeier- lyriek van 'gewone' mensen. En dat is nog steeds zo.

Veel tijd voor voortschrijdend inzicht is er ook niet als je maar 31 wordt en je van je acht of negen symfonieën er maar één hebt zien opvoeren. Kortom, Schubert was een componist in een achterstandsituatie. Dan kon het wel veertig jaar duren voor een 'Onvoltooide' Symfonie, overigens door toedoen van vakgenoot en muziekjournalist Robert Schumann op de planken kwam.

Ander verhaal

Een heel ander verhaal is dat van de goedgemutste en vitale Joseph Haydn. Hoe kwam deze toondichter er 60 jaar eerder toe om aan zo'n nieuw en later prestigieus genre als het strijkkwartet te beginnen? Nog vóór Haydn in levenslange dienst trad van vorst Esterhazy in Eisenstadt, bij Hongarije, en de op één na belangrijkste familie in Oostenrijk, werd hij als violist uitgenodigd bij ene Baron Fürnberg om 'wat kamermuziek te maken': het begin van wel tachtig strijkkwartetten, waar latere componisten niet verder dan een handvol kwamen. Om van zegge honderdvier symfonieën maar te zwijgen.

Het genre strijkkwartet begon nadien in Wenen zo populair te worden, dat de uitgever Artaria Haydn vroeg een hele serie ervan te componeren. Zo ontstonden in 1781 de 'Russische kwartetten' genoemd naar de diplomaat Groothertog Paul van Rusland, wiens vrouw Maria Feodorovna ze in haar appartement liet uitvoeren.

Schuchter

Maar om toch weer even bij Schubert te verwijlen: waarom completeerde die het eerste deel niet tot een compleet twaalfde kwartet? Ja, hij begon nog schuchter aan een tweede deel, maar daar bleef het toch bij. Voer voor musicologen. Een omslag, een persoonlijk trauma? Opmerkelijk is, dat het manuscript in de nalatenschap van de beroemde Brahms is gevonden zowat een eeuw later. Hoe het ook zij: dit tamelijk vroege werk in de gepassioneerd-tragische toonsoort c-mineur bleek later een echte topper.

Compact

Het concert 'Uit Duitsland' vorige week – in de heerlijk gekoelde trouwzaal van  Kunsthuis Secretarie – begon met een duet voor altviool en cello 'voor twee verplichte brildragers': Beethoven zelf en zijn beschermheer Nikolaus Smeskall von Domanoswesz, aan wie onze 'muziekauteur' – nieuwe naam bij de auteursrechten-organisatie BUMA –  later zijn elfde strijkkwartet zou opdragen. Laat dit nu net het werk zijn dat het Aristos-kwartet als laatste gaat uitvoeren.

Een werk uit Beethovens rijpe middenperiode, heel compact geschreven toen hij net veertig werd. Met korte uitbarstingen, stiltes, ritmische en tonale vrijheden, misschien wel een uitbeelding van en een protest tegen de luidruchtige beschietingen van Wenen door Napoleons troepen, waarvoor de aristocratie wijselijk was gevlucht, maar waar Beethoven zelf middenin zat. Genoeg redenen om een vrolijk scherzo een bittere bijsmaak te geven. 'Serioso' zogezegd.

Het concert in Kunsthuis Secretarie begint donderdag om 16.30 uur.

whatsappTip de redactie via WhatsApp! Voeg 'Meppeler Courant' toe als contact in uw telefoon, 06-5751 5176, en stuur ons uw tips, foto’s en video’s.